İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
141
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
MUHASEBE UYGULAMALARINI ETKİLEYEN
FAKTÖRLER VE ÇİN MUHASEBE İKLİMİ
Vasfi HAFTACI
Öğretim Üyesi, Kocaeli Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü, vhaftaci@kocaeli.edu.tr.
Rexiti ZAİNİGULİ
Yüksek Lisans Öğrencisi, mail: zeynure504@gmail.com
Özet
Her yaşam alanının kendine özgü iklim özellikleri vardır. Bu iklimi
belirleyen pek çok faktör söz konusudur. Coğrafi yapı, topografik yapı,
bitki örtüsü, su vb. faktörler o yörenin iklimini belirler. Her iklimde her
ürün yetişmez. Yetişen ürünler o yörenin iklim özelliklerinin bir
sonucudur. Muhasebede içinde bulunduğu toplumun özelliklerinin
yansıması görülür. Çin’de muhasebe gelişiminin kendine özgü bir yolu
vardır, bu özgünlük aynı zamanda tüm dünyayı etkilemiştir. Çin’in ve
dünyanın muhasebe gelişim tarihinin üç bin yıllık bir geçmişi vardır.
Muhasebe gelişimi sırasında birçok uygulama ve değişiklik söz konusu
olmuş, bunlara bağlı olarak çeşitli zorluklar yaşanmıştır. Çalışmada
muhasebe uygulamalarına etkili çevresel faktörler üzerinde durulmuştur.
Ayrıca Çin’de muhasebe uygulamalarına etkili faktörler Çin muhasebe
iklimi başlığı altında özetlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Muhasebe, Muhasebe Uygulamaları, Muhasebe İklimi,
Abaküs, Çin Muhasebe Kültürü
FACTORS AFFECTING THE ACCOUNTING PRACTICES AND
ACCOUNTING CLIMATE IN CHINA
Abstract
Each habitat has its own unique climate. There are many factors that
determine the climate. Geography, topography, vegetation, water, etc.
factors that determine the climate of the region. Each product will not grow
in any climate. Grown products are a result of the climate of that region. In
accounting, reflection of the belonged society is also observed. China’s
accounting development has its own unique way, this specificity has also
affected the whole world. The accounting development history of China
and The World dates back to three thousand years. Several
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
142
implementations and changes had been experienced through the
development of accounting, and many difficulties had arose accordingly.
This study focused on the effect of environmental factors on accounting
practices. In addition, factors affecting the accounting practices in China are
summarized under the title of Chinese Accounting Climate.
Keywords: Accounting, Accounting Practices, Accounting Climate, Abacus,
China Accounting Culture
Giriş
Muhasebe bir bilimdir ve uygulama alanı çok geniştir. Her bilimin
olduğu gibi muhasebenin de kendine özgü tanımları, terimleri, ilkeleri,
yasaları, kuralları, yöntemleri, kuramları ve sistemleri vardır; bunlar, bilimi
bilim yapan ana öğelerdir. Bunlar, muhasebede yeterince vardır; kısaca
muhasebe tartışmaz bir bilimdir (Yazıcı, 2003: 9). Muhasebenin birçok
tanımı olduğu gibi genel kabul görmüş ve yazılı birçok kaynakta yer alan
şekliyle tanımı ise aşağıdaki gibidir;
Muhasebe; “işletmenin varlıklarında ve kaynaklarında değişme yaratan
tamamen veya kısmen mali nitelikteki ve para ile ifade edilebilen ticari
işlemlere ait bilgilerin ilgili kaynaklardan toplanması, doğrulukların
saptanması, kaydedilmesi, sınıflandırılması, elde edilen sonuçların rapor
halinde ilgili kişilere sunulması ve bu belgelerin analiz edilip
yorumlanmasıdır(Aktaran: Kutlu, 2008: 51 ). İşletmelerin mali işlemler
olarak nitelendirilebilecek varlık ve kaynaklarında değer değişmeler
meydana gelebilir. Bu yüzden sürekli olarak gerçekleşen mali nitelikteki
işlemlere ilişkin verilerin toplanıp, analiz edilerek ilgili kişi ya da gruplara
sunulması gerekir. Bu görevi yerine getiren sistem ise muhasebedir(Acar
ve Tetik, 2012: 9).
Bilimsel açıdan muhasebe, hesapsal kişilerin hak ve sorumluluklarını,
sayısal olgular olarak, çift yanlı, denkleşimli ve denetime uygun bir
biçimde belirleyen, bunları kendine özgü öğelere uygun delillere
dayanarak kanıtlayan, bilgi, anlayış ve erişme alanıdır (Yazıcı, 2001: 8).
Her yaşam alanının kendine özgü iklim özellikleri vardır. Bu iklimi
belirleyen pek çok faktör söz konusudur. Coğrafi yapı, topografik yapı,
bitki örtüsü, su vb. faktörler o yörenin iklimini belirler. Her iklimde her
ürün yetişmez. Yetişen ürünler o yörenin iklim özelliklerinin bir
sonucudur. Muhasebede içinde bulunduğu toplumun özelliklerinin
yansıması görülür (Karabınar, 2005: 17).
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
143
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
Günümüzde çoğu ülkede, hükümet muhasebe işlerine etki etmekte ve
müdahalede bulunmaktadır. Genelde, muhasebe sistemi hükümet
tarafından kurulur ve zorunlu olarak uygulanır. Muhasebe prosedürlerinin
mevzuat ile belirlenmesi muhasebe işlerini etkiler.
Çin’in mükemmel ve zengin tarihi mirası içinde muhasebe önemli bir
yer tutar. Çin’de muhasebe gelişiminin kendine özgü bir yolu vardır, bu
özgünlük aynı zamanda tüm dünyayı etkilemiştir. Çin’in ve dünyanın
muhasebe gelişim tarihinin üç bin yıllık bir geçmişi vardır. Muhasebe
gelişimi sırasında birçok uygulama ve değişiklik söz konusu olmuş,
bunlara bağlı olarak çeşitli zorluklar yaşanmıştır. En ilkel zamanlardan
bugüne gelinceye kadar, gerek tam bir muhasebe sistemi oluşturma,
gerekse kurallar ve sistemler geliştirme aşamalarında tarih boyunca çeşitli
iniş ve çıkışlar yaşanmıştır.
Farklı zamanlardaki ekonomik politikaların muhasebeye olan etkisi
farklıdır. Geçmişte, son derecede merkezîleşen planlı ekonomiyi
benimseyen Çin’in muhasebe çalışmalarında genel olarak defter tutma,
hesaplama ve raporlama esas alınırdı. Muhasebe bu nedenle ekonomideki
rolünü etkin bir şekilde yerine getiremiyordu. Ama günümüzde Çin’e özel
sosyalist piyasa ekonomisinin kurulması, muhasebenin ekonomi
yönetiminde etkin kullanımına yol açmıştır.
Bu çalışmanın ikinci bölümünde muhasebe uygulamalarına etkili
çevresel faktörler üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise Çin’de
muhasebe uygulamalarına etkili faktörler Çin muhasebe iklimi başlığı
altında özetlenmiştir.
I. Muhasebeyi Etkileyen Faktörler
Dinamik bir yapıya sahip olan işletmeler faaliyet gösterdikleri iklim
içinde belirli bir yere sahip olmak isterler. Bu sebeple diğer işletmeler ve
iklimler ile ilişki kurmak zorundadırlar. Şu halde, işletmelerin varlıklarını
devam ettirmeleri iklime uyum sağlama yeteneklerine bağlıdır (Sürmen ve
Aygün, 2013: 362) .
İşletmelerin öncelikle “iş çevresi” ndeki değişiklikleri yakından
izlemeleri gereklidir. İş çevresi ise işletme sahipleri, yöneticiler, çalışanlar,
alıcılar ve satıcılardan oluşur. İşletmenin varlığını sürdürebilmesi bu
iklimdekilerin beklentilerini karşılamasına bağlıdır. Örneğin, alıcıların arzu
ve isteklerinin değişme yönü, yapıdaki farklılıklar işletmelerin yeni
kararlar almasını zorunlu kılabilir. Bu yüzden işletme, öncelikle kendi iş
çevresini gözetmek ve bu çevredeki değişikliklere göre kendisini yenilemek
durumundadır (Sürmen ve Aygün, 2013: 364).
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
144
İnsan ihtiyaçlarını karşılamak için iklimden oluşan birçok kaynağı
kullanarak üretimde bulunan işletmeler için, nasıl ki mali nitelikteki
faaliyetlerin muhasebeleştirilmesi gerekiyorsa, iklim ile ilgili mali
nitelikteki işlemlerin de muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. İklimden
oluşan sorunların ve aşırı kullanımların önlenebilmesi için, iklim
konularının bir muhasebe sistemi içerisine yerleştirilmesi artık mecburiyet
halini almıştır. Böylelikle iklimden oluşan varlık veya kaynakların
durumunu, bunların kullanılma biçimini, işlemler sonucu bunlarda
meydana gelen değişmeleri, ilgili kişi ve kuruluşlara iletebilecek bir bilgi
sistemi oluşturulmuş olabilecektir (Kırlıoğlu ve Can, 1998: 43).
Muhasebe faaliyetleri, belirli bir ortamda yürütülür ve muhasebe
ortamında objektif gerçeklik vardır, muhasebe iklimi ise, muhasebenin
çevredeki sosyo-ekonomik faaliyetler içindeki tüm yönlerle olan ilişkileri
ve bu toplumsal ilişkilerin statüsünde yer alan, çeşitli koşullar, tutum,
durum ve ortaya çıkan faaliyetlerden elde edilen ortamdır.
II. Muhasebe İklimi Çağrışımı
Herhangi bir şeyinin varlığı ve gelişimi belli bir iklimde olur.
Muhasebe insanların uygulama etkinliği olarak varlığın gelişiminde özel
bir iklime sahiptir. Muhasebe iklimi bir dinamik iklimdir, farklı zaman,
farklı ülke ve farklı reyonlarda farklı özelliklere sahiptir. Dolaysıyla
muhasebe ortamı analizinde nispeten statik bir ortam olması önemlidir ve
beklenmektedir.
Sosyo- ekonomik yaşamın bir öğesi olarak muhasebe, içinde
bulunduğu toplumun değerlerinden sıkı bir şekilde etkilenir. Başka bir
deyişle muhasebe, o toplumun sosyolojik gerçekleri çerçevesinde şekillenir.
Bu gerçekler muhasebenin kapsamını, görevini ve ona atfedilen önemi
belirleyen en önemli etkenlerdir. Bir ülkede muhasebe iklimi değişik
etkenlerin etkisi altındadır. Bir diğer ifadeyle; muhasebe iklimi bu etkenler
çerçevesinde değişir ve gelişir (Karabınar,2005: 13).
İklim, olguların çevresinde oluşan ortam veya bir olguyu çevreleyen
dış koşullardır. Herhangi bir olgu kendisine uygun ortamda mevcut olur,
farklı ortamlar aynı olgu için farklı etkiler gösterebilir. Muhasebe
faaliyetleri, belirli bir ortamda yürütülür ve muhasebe ortamında objektif
gerçeklik vardır, muhasebe iklimi ise, muhasebenin çevredeki sosyoekonomik
faaliyetler içindeki tüm yönlerle olan ilişkileri ve bu toplumsal
ilişkilerin statüsünde yer alan, çeşitli koşullar, tutum, durum ve ortaya
çıkan faaliyetlerden elde eden ortamdır. Muhasebe iklimini oluşturan temel
faktörler aşağıda yer almaktadır(http://china.findlaw.cn).
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
145
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
1. Siyasi faktörler: Belli bir dönemde devletin siyasi fikirlerinin bu
dönemdeki muhasebe uygulamalarına etkisi olur. Çünkü siyasi istikrar,
ekonomik kalkınma ve yasalara göre yürütülen muhasebe de burada
doğrusal bir pozisyonda yer almaktadır, buna karşılık “yönetici iradesi”
sübjektif ekonomik yasaların yerini alırsa, ekonomik işler tahrip olabilir.
2. Yasal faktörler: Muhasebe faaliyetlerinin etkin işleyişi ise sağlam ve
kapsamlı bir mevzuat ortamını gerektirir, hukuk hem muhasebe için
standart bir ortam sağlar, aynı zamanda muhasebe faaliyetlerine yön verir,
böylece muhasebe faaliyetleri hem koruma hem de düzen altına alınır.
3. Ekonomik faktörler: Ekonomik politika ve ekonomik gelişme seviyesini
kapsar. Farklı zamanlardaki ekonomik politikaların muhasebeye olan etkisi
farklı olabilir. Ülkede uygulanan ekonomik sistemin yapısı, kapitalist ya da
sosyalist yapılanmalar muhasebe uygulamalarına etki eder. Örneğin,
herşeyin hükümetin kontrolünde olduğu bir ekonomik ortamda kamuya
mali tablo açıklaması beklenmez. Rekabetin yoğun olduğu kapitalist
ekonomilerde ise karar alıcılar açısından mali tabloların belirli standartlar
dahilinde düzenlenip kamuoyuna raporlanması önem kazanır.
4. Eğitim ve Kültürel Faktörler: Bireysel anlamda bir muhasebecinin eğitim
düzeyi ile toplumsal anlamda genel eğitim düzeyi ve kültürel faktörler
muhasebeye etki eder. Bir ülkedeki hakim dini inançlar, sosyal ve ahlaki
kurallar, o ülkedeki uygulamaları ve uygulayıcıları etkiler (Bkz, Karabınar,
2005: 21-26).
5. Bilim ve teknoloji çevresi: Bilim ve teknoloji de muhasebe iklimini
oluşturan önemli bir kısımdır, muhasebe gelişimi üzerindeki etkisi sadece
direkt ortaya çıkmadan, giderek belirgin olmuştur. Örneğin, üretim
sürecinde olduğu gibi, yeni bilim ve teknoloji kullanarak, maliyet yapısı ve
tüketim seviyelerindeki değişiklik gözlemlenebilir. Bir başka ifadeyle,
üretim yapılarındaki teknolojik gelişmelere paralel olarak, bilgi işlem
sistemlerindeki teknolojik gelişmeler muhasebe işlemlerinde yenilik ve
değişimi beraberinde getirir.
Her bilim dalı gibi muhasebe bilimi de faaliyet gösterdiği iklimden
etkilenir. Nitekim Belkaoui muhasebenin bir boşlukta gelişmediğini aksine
içerisinde geliştiği iklimin özel bir ürünü olduğunu ileri
sürmüştür(Aktaran: Sürmen ve Aygün, 2013: 365). Bu tespit muhasebenin
ülkelere göre farklılaşmasının nedenlerini ortaya koyması açısından
önemlidir. Söz konusu farklılıkların önemli nedenlerinden biri muhasebe
ikliminin, muhasebe üzerinde etkili olmasıdır. Bu sebeple muhasebenin
içinde yer aldığı iklimin anlaşılması, muhasebenin niteliği ve geleceğini
değerlendirmede önemli bir etken olarak ortaya çıkmaktadır(Aktaran:
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
146
Sürmen ve Aygün, 2013: 366). Tarihsel gelişimi incelendiğinde
muhasebenin, iklimden oluşan faktörlerin, ürünü olarak gelişmiş bir bilim
dalı olmasının yanında, muhasebe uygulamalarının da çevreden gelen
talepleri karşılamaya çalışarak geliştiği ifade edilebilir. Bu gelişmede
iklimin etkisi olduğu kadar, muhasebenin kendisini muhasebe iklimine
uyumlaştırma çabalarının da etkisi vardır. Muhasebe, tarih boyunca kendi
iklimde süregelen bu gelişmelere ayak uydurabilmek ve ihtiyaçları
karşılayabilmek için sürekli olarak yeni teori, yöntem, ilke ve kurallar
geliştirmek zorunda kalmıştır. Gelinen noktada muhasebe sadece iklimin
bir ürünü değil, iklimin biçimlendiren, işletmelerde ekonomik, sosyal,
politik, yasal ve örgütsel kararların alınmasında ve faaliyetlerin
yürütülmesinde de etkin rol oynayan bir faktör olarak kabul edilmektedir
(Aktaran: Sürmen ve Aygün, 2013: 366).
İklimin muhasebe üzerine etkileri alanında yapılmış olan
araştırmaların birçoğunda temel sorun, iklimden oluşan faktörlerin
herhangi bir ülkedeki muhasebenin gelişimini açıklamada kullanılıp
kullanılmayacağının belirlenmesidir. Muhasebe literatürü incelendiğinde,
herhangi bir yerde ve zamanda muhasebenin gelişmişlik düzeyinin nasıl
belirleneceği konusunda muhasebe ile ilgilenen bilim adamları arasında bir
fikir birliği olmadığı görülebilir (Aktaran: Sürmen ve Aygün, 2013: 366).
Bilim adamlarının çoğu, muhasebenin gelişmişlik düzeyini ölçmek için
muhasebede kullanılan raporlama uygulamalarını ve çıkar gruplarına
yapılan açıklamaları kullanmışlardır. Anılan verilerin kullanılması,
uluslararası karşılaştırmalar için uygun olmasına rağmen belirli bir ülkede,
belirli bir zaman süresince muhasebenin gelişmişlik düzeyini ölçmek için
çok uygun olmamaktadır. Bu durum bilim adamlarını belirli bir ülkede
muhasebenin neye veya nelere bağlı olarak değiştiğini ve geliştiğini
belirlemeye yönelik araştırmalara yönlendirmiştir. Söz konusu arayışlar
muhasebe ve muhasebenin geliştiği iklim ile ilgili araştırmalarının göreceli
olarak önemini artırmış, gelinen noktada iklimden oluşan faktörlerin
muhasebenin gelişimine etkileri konusu muhasebe literatürünün en önemli
çalışma alanlarından birisi olarak ortaya çıkmıştır (Sürmen ve Aygün, 2013:
366).
III. Çin’de Muhasebe İklimi
Toplumsal hayatta gelişmeler kendiliğinden ve hemen
gerçekleşmez. Bu kural muhasebenin gelişimi için de geçerli olmuş,
dolayısıyla muhasebe de tarihin farklı dönemlerinde, sürekli gelişme ve
iyileştirmelerle zaman içinde yavaş yavaş bugünlere gelmiştir. İnsan
varlığının başlangıcında muhasebe terimi yoktu, ekonominin sürekli
gelişimi ve ilerlemesi, muhasebenin yavaş yavaş filizlenmesine ve
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
147
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
oluşmasına katkı sağlamış, buna bağlı olarak muhasebe aynı ekonomik
kalkınmada yol göstericilik ve organizatörlük yapmıştır
(http://wenku.baidu.com)
Çin’de muhasebe gelişiminin kendine özgü bir yolu vardır, bu
özgünlük aynı zamanda tüm dünyayı etkilemiştir. Çin’in ve dünyanın
muhasebe gelişim tarihinin üç bin yıllık bir geçmişi vardır. Muhasebe
gelişimi sırasında birçok uygulama ve değişiklik söz konusu olmuş,
bunlara bağlı olarak çeşitli zorluklar yaşanmıştır. En ilkel zamanlardan
bugüne gelinceye kadar, gerek tam bir muhasebe sistemi oluşturma,
gerekse kurallar ve sistemler geliştirme aşamalarında tarih boyunca çeşitli
iniş ve çıkışlar yaşanmıştır. Muhasebenin gelişme öyküsüne ve gelecekteki
muhasebe gelişimine bakıldığında muhasebeyi kalkınma kavramına
uyarlayarak, kurumsal gelişme stratejileri geliştirmek ve ulusal ekonomik
yapıya uygun Çin muhasebe standartlarını oluşturarak bu standartları
uluslararası muhasebe standartlarına yakınsamak, böylece dünya
ekonomisinin gelişimi ile Çin ekonomisinin gelişimini uyumlu hale
getirmek gerekir ( http://wenku.baidu.com).
IV. Çin’de Muhasebe Teriminin Ortaya Çıkışı
Çin muhasebesinin uzun bir geçmişi vardır. Özgün ölçüm kayıtları
Paleolitik Çağ’ın geç zamanında kaydedilmeye başlanmıştır. Çin
muhasebesine ait bulunan yazılı kayıtlar yaklaşık (M.Ö.) 1100 yılından
(M.Ö.) 250 yıllarında Xizhou ve Chunqiu hanedanlığı dönemine kadar
uzanır. Bu dönemde muhasebe işlemleri, Ling xing (yani dönem içi)
hesaplarından Hui zong (yani dönem sonu) hesaplarına kadar üç yıllık
plan sistem süreci olarak gerçek ve uygun olmak üzere bulunmuştur
( http://wenku.baidu.com).
V. Çin Muhasebesinde Abaküsün Kullanılışı
Abaküs basit toplama ve çarpma işlemleri için kullanılan bir alettir.
Boncukların sayılması şeklinde çalışır. MÖ 2400 yıllarında Çin’de
geliştirilen abaküs, denizaşırı ticaret yapan tüccarlar sayesinde Girit ve
Miken bölgelerinden Avrupa ve Amerika’ya yayılmıştır. Abaküs(Suna
Pan), Çin halkının geleneksel hesaplama tekniği, Çin ulusunun seçkin
kültürel mirası, günlük ekonomik hayattaki vazgeçilmez hesaplama
şeklidir. Bu eski hesaplama tekniği muhasebe hesaplarında, muhasebe
analizinde ve muhasebe denetiminde geniş bir kullanım alanına sahiptir
(http://wenku.baidu.com).
Çağdaş hesap makinelerinin ve bilgisayarların atası sayılan hesap
aygıtı olan abaküste amaç dört ana matematiksel işlem olan toplama,
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
148
çıkarma, çarpma ve bölme yapmaktır. Aritmetik hesaplamaları yapmaya
yardımcı bir alet olarak abaküsün bilinen en iyi biçimi Çinlilerin (suan
pan’ı) dikdörtgen bir çerçevenin içine gerilmiş teller üstüne inciler
dizmesiyle oluşturulan, başlangıçta toprağın içine açılan sıra sıra oluklara
dizilen taşlardan oluşan formatıdır (https://tr.wikipedia.org/wiki).
VI. Çin’de Abaküsün Kökeni ve Gelişimi
Abaküs, Çin’in dünyaya sağladığı “beşinci büyük buluş”
olarak adlandırılmıştır. Abaküs terimi ilk olarak Han hanedanlığı
zamanındaki Xu Yue’nin “shu shu ji yi”de ortaya çıkmıştır. Song
hanedanlığı zamanındaki ünlü ressam Zhangzerun’un “Qing ming
üstündeki nehir resmi”ne, bakıldığında “Zhao Tai Cheng Jia” eczane
tezgâhının üzerine bir tane abaküs konulduğu görülür. Abaküs bin yıldan
bu yana finans ve ticaret alanları ile insan yaşamında önemli bir rol
oynamaktadır. Abaküsün kullanımı ile bilgisayarın kullanımı arasında
çelişki yoktur. Çin’in ekonomik yapı ve hizmetleri için aynı zamanda
abaküsün özelliklerinden tam olarak yararlanmak gerekir. Şu anda
Danıştay tarafından abaküs ikinci sıradaki ulusal somut olmayan kültürel
miras kataloğunda yer almaktadır. (http://wenku.baidu.com).
Abaküs bir bilimdir. Geçmişteki ekonomik hesaplamalar abaküse
bağlıydı. Toplum yaşamının önemli bir kesitini oluşturan ekonomik
hayatta abaküs bugün bile hâlâ önemli bir rol oynamakta, finansal
hesaplama aracı olarak kullanımını sürdürmektedir.
Çin’de muhasebe hesaplamaları abaküsten ayrılamaz. Bilindiği gibi,
muhasebe işlerinde büyük miktarda veri düzenleme işlenecek olursa
muhasebe belgelerini doldurma, stokları ve diğer envanter bilgilerini
hesaplama, ayrıntılı hesapları kaydetme, raporlama ve toplam hesaplama
gibi işlerin tümü abaküsle yapılır. Böylece çoğu işletmelerde sınırlı
muhasebe personeli ile yoğun günlük muhasebe işlerinin zamanında
tamamlanması ve muhasebe personelinin verimli çalışması sağlanır
(http://wenku.baidu.com).
Günümüzde Çin’de bazı üniversitelerde mesleği muhasebe olan
öğrenciler mezun olmadan önce abaküs yada bilgisayar muhasebesi
sertifikası almak zorundadır. Yani, amaç gelecekteki muhasebecilerin
mükemmel bir muhasebe bilimine sahip olmasıdır. Ayrıca, mesleği
muhasebe olmayan, işletmenin başka bir anabilim dalında ya da iktisat
alanında çalışanların da abaküs sertifikasının olması önemli bir hâle
gelmiştir.
VII. Çin’de Muhasebe Kayıtları
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
149
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
Çin’de muhasebenin gelişmesi kimi kavramlardan esinlenilerek
başlamış ve gelişme göstermiştir. Bu kavramlar kendi içinde ejderhanın
ağzındaki rüzgâr ve su, çevre ve kültür, hareketli eylemsizlik, kaligrafi
başlıkları altında toplanabilir.
Ejderhanın Ağzındaki Rüzgâr ve Su: Çin Muhasebesi
Çin erken dönem muhasebesi Xia hanedanlığına, yani milattan önce
2206 ile 1766 yıllarına kadar gider. Çin’de bugün hâlâ kullanılan terimler o
dönemden gelmiştir. İlk muhasebe kayıt şekilleri bu dönemde oluşmuş ve
yavaş yavaş Çin tarihi boyunca, Çin muhasebesi çeşitli değişimlere
uğrayarak günümüze kadar gelmiştir (Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007: 192).
Çin Muhasebe Çevresinde Kültür Etkisi
Çin hakkındaki temel argümanlara bakıldığında kültür unsurunun
iki kategoriye ayrıldığı görülür: Bunlar sırasıyla Konfüçyüsçülük ve
Budizm felsefesine dayanan ve nesilden nesile aktarılan gelen geleneksel
kültür ve 1949’la birlikte sosyalist yapının yönlendirdiği modern kültürdür.
Sınıf karakterleriyle birlikte muhasebe karakteri üzerindeki argümanlara ve
politik kaynaklara rehberlik eden muhasebe sınıf teorisi, muhasebenin
temel düşüncesi, kurumsal yapısı haline gelen ve muhasebe
uygulamalarının nereye doğru gelişeceğine ön ayak olan Marksizm
ideolojisi ve muhasebe mesleği ile muhasebeciyi birbirinden ayıran Kültür
Devrimi’dir (Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007: 192).
Hareketli Eylemsizlik: Çin’in Anahtar Değerleri
Kültür etkileri açısından Çin mercek altına yatırıldığında, muhasebe
davranışının yıllar boyu süren tarihi kültürel değişimden nasıl etkilendiği
konusunda eşsiz ve az rastlanır bir örnek mevcuttur. Çin, kültürel değerler
olarak Konfüçyüsçülüğü, Feng Shui’yi ve Budizm’i ruhunda, dilinde ve
terbiyesinde muhafaza etmiştir. Örneğin bir bakıma Çinli uygulamacıların,
muhasebede belirsiz olaylar karşısında tutucu davranış sergilemesinin
Konfüçyüsçülüğün “orta yol” anlayışından geldiği düşünülmektedir.
Konfüçyüs öğretileri arasında tarihi korumak bir sorumluluktur,
dolayısıyla mevcut muhasebe kayıtları Konfüçyüs uygulamaları
doğrultusunda bu tarihin parçası olarak ifade edilmektedir (Aktaran: Solaş
ve Ayhan, 2007: 193).
Rüzgâr ve Suyun Tenindeki Kaligrafi: Çin Defter Kayıt Teknikleri
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
150
Çin tek taraflı girdi-çıktı kayıt yöntemini Zhou zamanında(M.Ö.
1066-M.Ö. 771) devlet muhasebesinde kullanılmıştır; diğer yöntemlerin
içinde bu yöntemin yürürlükte kalması ancak on dokuzuncu yüzyılın
ortasına kadar olmuştur. Yöntemin üç ana özelliği vardır. İlki kayıt
sembolü olarak girdi anlamına gelen ‘Ru’ ve çıktı anlamına gelen ‘Chu ’
Çince karakterlerinin kullanılmasıdır. İkincisi hesapların günlük
defterde(Gao Liu) ve büyük defterde(Zong Qing) sınıflanmasıdır.
Üçüncüsü hesapların üç kolonda kontrol edilmesidir (cari olarak teslim
alınanlar-ödemeler=denge) (Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007: 193).
Üç kademli defter kayıt yöntemi İhtiyaç nedeniyle yaklaşık olarak
on beşinci yüzyılın ortalarında icat edilmiştir. Bu yöntem, on beşinci
yüzyılın geç döneminde dört kademeli yöntemin geliştirilmesini
sağlamıştır; bu Çin’deki ilk çift taraflı sistem olup on dokuzuncu yüzyıla
kadar pek geniş olarak kullanıma geçememiştir. On dokuzuncu yüzyıldan
önce Çin muhasebe sistemi temel olarak, caoliu günlük defter, xiliu’ jurnal,
zongqing’ büyük defter gibi hesap defterlerini esas almıştır. İşlemler
caoliu’ya günlük deftere kayıt, daha sonra xiliu’ya transfer ve sonunda
zongqing’e büyük deftere kayıt aşamalarını takip etmektedir. Son görev de
muhasebe raporunun hazırlanmasıdır. El yazısıyla günlük deftere
kaydedilen hesaplar, daha sonra caoliu’dan xiliu’ya geçirilirken düzenli ve
sınıflandırılmış bir şekilde kaydedilmektedir (Aktaran: Solaş ve Ayhan,
2007: 194).
Çin rakamları birbirini takip eden hanelere bağlı bir yazım ilkesine
sahip olmadıkları için sıra değerleri birbirine karışmakta, on-yüz-bin gibi
sayıların basamaklarının hizası tutturulamamakta ve bu yüzden imkânsız
olmasa bile sayıların hesabını tutmak oldukça zorlaşmaktadır. Bu zorluğu
aşmak için Çinliler, hesaplamalarını abaküsle yapmışlardır (Solaş ve
Ayhan ve 2007: 194).
Shizufa’ dört – kolon yöntemi, sanjiao zhang’ üç kademeli defter
kayıt sistemi, longmen zhang’ ejderha kapısı defter – kayıt sistemi ve
shijiao zhang’ dört kademeli defter – kayıt sistemi Çin’in Qing dönemine
ait(M.S. 1644- M.S. 1911), tipik geleneksel muhasebe metodolojileridir; dört
sütun dengeleme metodu aslında Tang hanedanlığının orta evresinde
görülmüş, tek taraflı kayıt sistemine göre çalışan bir defter kayıt sistemidir
ve alttaki şu eşitliğe dayanır:
J+x-k=s
J=jinguang (Bir önceki sütun işleminden veya periyottan alınan
karşılık )
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
151
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
X= Xinshou (Şimdiki sütun işleminin veya periyodun yeni alındı
kaydı)
K= Kaichu (Şimdiki sütun işleminin veya periyodun harcama kaydı)
S= Shizai (Cari dönemin sonunda hesabın kapatılması ve dengenin
sağlanması)
Bu dört kolon ve dört temel değişken sanki bir binanın dört sütunu
gibidir. Burada muhasebenin esas fonksiyonu kâr ölçümü olarak
görülmektedir; ancak esas olan varlığın korunmasıdır ve hesaplamadaki
dengenin varlıklar yönünde olmasıdır (Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007:
194).
Üç kademeli defter kayıt sistemine bağlı olarak geliştirilen
“dragongate bookkeeping-ejderha kapısı defter kayıt sistemi”, Ming ve Qing
hanedanlıkları döneminde kullanılmaya başlanmıştır. Ana özellik olarak
şu denge eşitliği esasına dayanır(Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007: 195).
Jin(Gelirler) – Jiao(Harcamalar – Yin) = Cun(Varlıklar-Yang) –
Gai(Özsermaye ve Yükümlülükler).
Bütün kayıtlar; jin, jiao, cun ve gai ana başlıklarına göre sınıflandırılarak
yapılmış, bütün işlemler büyük deftere çift taraflılık esasına göre
kaydedilmiş ve büyük defterden Jin- Jiao(Gelir-Harcama) ve CunGai(Varlık-Özsermaye-Yükümlülük)
raporları olmak üzere iki raporlama
şekli ortaya çıkarılmıştır. Kâr zarar rapor hazırlayıcısı tarafından bir
muhasebe periyodu içinde toplam jin ve toplam jiao karşılaştırılarak
bulunmaktadır; keza benzer karşılaştırma toplam cun ve toplam gai için de
yapılmaktadır. Kâr göstergeleri eşitliğin iki tarafındaki eşleştirme sürecine
bağlı olarak üretilmektedir; bu sürece hesapları kapatmak anlamında he
longmen denilmektedir. Süreç önemlidir; çünkü eş zamanlı olarak
kayıtların tamlığı ve kesinliği kontrol edilirken özel bir değer olarak kâr
zarar durumu ortaya konmaktadır ( Solaş ve Ayhan, 2007: 195).
Çin muhasebe gelişimi içinde önemli bir kilometre taşı on sekizinci
yüzyılda kullanılan dört kademeli defter kayıt sistemidir. Bu sistem aynı
zamanda Tiandi Panzhang, yani yer ve gök yöntemi olarak da
bilinir(Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007: 195). Bu sistem diğerlerine göre daha
iyidir. Daha geniş bir hesap sınıflandırmasına sahiptir ve genel hesaplarla
bağlantılı kayıtlar daha iyi bütünleştirilmiştir; bunun nedeni daha geniş
hacimdeki ve daha karmaşık yapıdaki ticari işlemlerle baş edebilecek bir
sistem kurmaktır(Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007: 195).
Defter Kayıt Sistemini Oluşturan Kültürel Etki
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
152
Ekonomik faaliyetin içeriği ve ölçeği değiştiğinde Çin’deki muhasebe
kayıt sistemi de değişim içinde olmaktadır. Araştırmacılardan Lin’in
izlenimlerine göre Çin muhasebe tarihi tarandığında, önemli olan unsurun
hesapların varlıkları, yükümlülükleri, öz sermaye veya kazançlar olarak
ayrılmasının olmadığı; daha çok kayıtlarda nakit akışlarının içerden
dışarıya ve dışarıdan içeriye olarak dengesinin gözlenmesi olduğu ortaya
çıkmıştır. Feng Shui’nin etkisinde ise muhasebe bilgisinin Yin & Yang
ilkelerine bağlı olarak değerlendirilmesi ve yorumlanmasıyla özdeş olduğu
düşünülmektedir(Aktaran: Solaş ve Ayhan, 2007: 196).
VIII. Çin’de Muhasebe Ajansı
Muhasebe ajansı, her kamu biriminin içinde ayarlanan muhasebe
konularına özel kuralları oluşturan, muhasebe personelinin eğitim ve
çalışma kuralları ile kamu ve özel sektör muhasebe faaliyetleri için esas
sorumlu olan kurumdur. Çin’in muhasebe organları: muhasebe
çalışmalarının sorumlu kamu iş idareleri muhasebe ajansı, yerel idare
muhasebe ajansı ve şirketlere ilişkin muhasebe organizasyonunu sağlayan
birimleri kapsar(http://baike.baidu.com). Tipleri şu şekildedir:
Kamu İş İdareleri Muhasebe Ajansı:
“Muhasebe Kanunu” ile hükme bağlanmıştır. Mali departman
devletteki tüm muhasebe çalışma organlarından sorumludur. Yerel
yönetimler ise kendi alanındaki muhasebe ajanslarından sorumludur.
Devletin her düzeydeki idari bölümlerinde, muhasebe bölümü, şubesi ve
ofis şeklinde düzenlemeler bulunur. Bu görev esasen Maliye Bakanlığı
sorumluluğu altında muhasebe bölümleri tarafından yerine getirilir.
Maliye Bakanlığı’nın muhasebe bölümü içinde kurduğu “Muhasebe
Standartları Komitesi”, Muhasebe standartlarının araştırılması ve
geliştirilmesinden sorumludur, muhasebe bölümü aynı zamanda
muhasebe sistemine ilişkin diğer çalışmalardan sorumludur. Devlet
yönetim bölümünden, muhasebe kurumları ile ilgili görevleri ise alt
birimlerdeki muhasebe çalışmalarına organize etmek, rehberlik ve
denetleme yapmak; ilgili birimler bildiren finansal tabloları incelemek ve
toplamak; bu birimin üst ve alt birim arasındaki ödeme ve ödenekleri
hesaplamaktır(http://baike.baidu.com).
İdari kurumlardaki (Yerel İdarelerdeki) muhasebe ajansı
İdari kurumlarda yer alan muhasebe ajansı, birimin bütçe fonlarının
akılcı kullanımına güven sağlamak için, sadece gelir ve gider hesaplama
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
153
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
zamanında hesaplama ve raporlama gereksinimlerini karşılamaz, aynı
zamanda iç kontrol ilkelerini takip eder. Günümüzde, idari ve kamu
birimler muhasebesi ile şirketler muhasebesi ekonomik faktörlerin etkisi
altıdadır. Çin’in siyasi reformu derinleştirilmesi ile tam bütçe hesaplayan
idari kurumlar yavaş yavaş azalmaktadır. Bu durumda devlet
organlarından ayrı olan başka kurumların çoğu kurumsal özel yönetim
ilkelerine ve hesaplaşma yöntemlerine başlamıştır.
(http://baike.baidu.com).
Şirketleri (iş birimlerini) düzenleyen muhasebe ajansı
İş birimleri ayarlayan muhasebe kurumlarını anlamadan önce iş
birimlerini anlamak gerekmektedir. İş birimi, öz finansman, bağımsız
çalışma ve kendini geliştirme kâr birimidir. Kâr amacı ile çok sayıda ve
karmaşık işlemleri olan kurumlar muhasebe işlerinde gerekli değişiklikler
yaparak muhasebe hizmetinin ilerlemesine katkı sağlamışlardır
(http://baike.baidu.com).
IX. Muhasebe Meslek Örgütlenmesi
Muhasebe meslek örgütlenmesi; işletmelerde muhasebe işlerinin iyi
yönetilmesi için yapılması gereken düzenlemeleri, muhasebe kurumlarını
ve muhasebe personeli ile muhasebe bilgi üretim sisteminin gereksinimi
olan muhasebe kurallarının neler olduğunu, muhasebe sistemi
hizmetlerinin normal olarak yürütülmesi için gerekli güvenlik önlemlerinin
neler olduğunu belirler (http://baike.baidu.com). Muhasebe meslek
örgütlenmesi aşağıdakileri içerir:
 Serbest muhasebe ofislerinin ayarlanması
 Muhasebe personelinin hazırlığı
 Muhasebe personelinin görev yetkisi
 Muhasebe işlerinin şartnamesi
 Muhasebe düzenleyici sistem formülleştirmesi
 Muhasebe arşivlerini gözetmek
 Bilgisayar muhasebesi, vb.
Bu bağlamda Çin’de muhasebe meslek örgütünün çalışma ilkeleri
aşağıdaki gibi belirlenmiştir(http://baike.baidu.com):
Örgütün muhasebe işlerini organize etmesi için, devletin muhasebe
ilkelerine uygun hareket etmesi gerekir. Yani muhasebe işleri örgütü çeşitli
mevzuat ve yasaların kısıtlaması altındadır. Örneğin, “muhasebe kanunu”,
“baş muhasebeci yönetmeliği”, “temel muhasebe hizmet standartları”,
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
154
“muhasebe profesyonel görevleri deneme yönetmeliği”, “muhasebe
arşivler idare tedbirleri”, “ bilgisayar muhasebesi idare tedbirleri” bu
noktada listelenebilir.
Örgüt, her şirketin kendi üretim ve yönetim özelliklerine göre
muhasebe işlerini organize etmesini, şirketlerin kendi özelliklerine göre
muhasebe sistemlerini kurmasını ve muhasebe örgütlenmesini yapmasını
teşvik eder ve şirketlerin muhasebe personeli ile pratik düzenleme
yapmalarını önerir.
Muhasebe çalışmalarının yasalara uygun olarak yapıldığını kontrol
etmek, muhasebe çalışma verimine önem vermek, çalışma süresini
azaltmak ve maliyetlerden tasarruf etmek, muhasebe örgütünün diğer
çalışma ilkelerindendir.
Çin’de Muhasebe Meslek Örgütü aşağıdakileri kapsar:
 Çin Yeminli Mali Müşavirler Derneği
 Çin Baş Muhasebeci Derneği
 Muhasebe Derneği
 Çin Yeminli Mali Müşavirleri Derneği, “Çin Halk Cumhuriyeti
Yeminli Mali Müşavir Kanunu” na ve “Sosyal Kayıtlı Örgütlerin İdare
Yönetmelikleri”ne tabi, Çin Yeminli Mali Müşavir sektöründeki özdenetim
idari kuruluşudur. Çin Baş Muhasebeci Derneği, Maliye Bakanlığı’nın
sorumluluğunda olan bölgeler, sektörler, meslekler arasında, kâr amacı
beklemeyen ulusal toplum kuruluşudur. Birim üyeleri ağırlıklı olarak iller,
belediyeler, özerk bölgeler, belediyeler birliği, merkez işletmeleri,
kurumlar, büyük, orta ölçekli şirketler hem de belirli bir büyüklüğü sahip
özel işletmeleri kapsar. Bireysel üyeler esas olarak, işletmeler, idari
kurumların baş muhasebecisini ifade eder. Çin Muhasebe Derneği 1980
yılında kurulan, Maliye Bakanlığı’na ait olan, devlet muhasebe
sektöründeki çeşitli muhasebe örgütleri hem de muhasebe teorisi, yani
muhasebecilerin akademik uygulamaları, profesyonelliği, kâr amaçlı
olmayan ticari örgütlemeler ve devlet kurumlarıyla irtibata geçen, iş ve
akademik alanındaki bir bağlantı ve köprüdür. Muhasebe reformu ve
uygulama görüşündeki üst platformdur(http://zhidao.baidu.com).
X.Muhasebe Çalışma Örgütünün Önemi
Muhasebe çalışma örgütü, serbest muhasebe ofislerinin
ayarlanması, muhasebe personelinin çalışma koşullarının belirlenmesi,
muhasebe düzenlemelerinin formülleştirilmesi ve uygulamaları, muhasebe
arşivlerinin takibi işlerini yapar. Muhasebenin bilimsel olarak organize
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
155
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
edilmesinde, muhasebe fonksiyonlarının tamamlanmasında, muhasebe
amacını gerçekleştirmede, muhasebenin ekonomik sistemdeki rolünün
yürütülmesinde çok önemli bir öneme sahiptir. Bir başka deyişle, aşağıdaki
üç özelliğe sahiptir(http://baike.baidu.com).
Muhasebe işlerinin kalitesi ve verimliliğin artması noktasında faydalıdır.
Şirketlere ekonomi, finans, bütçe ve diğer sektörel konularda danışmanlık
açısından faydalıdır.
Makroekonomik göstergelerin oluşturulması noktasında muhasebe ofisleri
ile birlikte çalışma konusunda yararı vardır.
XI. Çin’de Muhasebe İklimini İyileştirme Önemleri
Çin’de muhasebe gelişimi nispeten yavaş olmuştur, bunda
muhasebenin kendi nedenlerinin dışında, Çin’in muhasebe iklimi de etkili
olmuştur. Eğer Çin’de muhasebe uygulamalarının gelişme hızının artması
isteniyorsa, Çin’in muhasebe ortamı iyileştirilmelidir. Bunun yolları;
1. Üretim güçleri üst düzeyde oldukça, muhasebe uygulamalarını
geliştirme olasılığı da yüksek olacaktır. Günümüzde, Çin’in üretim
güçlerini geliştirmek ve Çin’in sosyalist piyasa ekonomik sistemini
iyileştirmek için, tam bir piyasa organizasyonu kurmak, adil rekabeti
şekillendirmek, vergilendirme reformunu hızlandırmak, aktif vergi sistemi
ve kârı teşvik etmek, şirket vergi sistemi ve muhasebe sistemini reforme
etmek gerekir. Ayrıca şirketlere danışmanlık yapma ve faaliyet denetimi
anlamında yeminli mali müşavirlik mesleğini geliştirmek de önemlidir.
Bununla birlikte işletmeleri gerçekten yönetsel anlamda bağımsız çalışacak
şekilde, kendi kendine finansman kaynağı sağlayacak şekilde organize
etmek gerekir. Bunun için adil, verimli, açık birleşik bir sermaye piyasası
kurmak ve finansal tahvillerin işlemini tüm ülkede uygulamak, finansal
varlıkları çeşitlendirmek, kullanılmayan fonları düzenlemek, işletmelerin
kullanımına yardımcı olacak şekle getirmek gerekir
(http://china.findlaw.cn).
2. Hükümetin sosyal yöneticiler fonksiyonu ile sermaye sahiplerinin
fonksiyonunu ayırmak gerekir. Devlet kurumları şirketin ticari yönetim
işlerine müdahale etmemelidir. Sosyal toplum yöneticisi uygulaması
yerine, devlet şirketin ticari iş çevresinde konumlanarak piyasa düzenini
kurmalı, siyasal iktidarı kullanarak makro-ekonominin düzenleme rolüne
dikkat etmelidir. Devlet yönetim gücünü kullanarak, ekonomik, yasal ve
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
156
diğer yollarla çeşitli şirketler ve meslekler arasındaki, çeşitli ekonomik
alanları koordine etmelidir. Fiyatlar, faiz oranları, vergi, döviz ve diğer
ekonomik konuları kullanarak ekonomiyi düzenlemelidir. Bazı hükümet
kurumları sermaye sahibi olarak piyasaya katılıp doğrudan/dolaylı olarak
ticari işlemlere katılırlar. Oysa devlet, kamu kaynaklarını, rasyonel tahsis
yoluyla, yatırım veya transfer harcamaları yoluyla, öncelik sırası ve
miktarıyla sosyal yatırımlara yönlendirmelidir (http://china.findlaw.cn).
3. Çin’in muhasebe meslek eğitimini güçlendirip, muhasebe bilgi
kullanıcılarının da muhasebe bilgilerini yükseltmek için, bir yandan, sosyal
topluma faydaları olmayan, sadece kendi ekonomik çıkarlarını düşünen
kişiler olmasını engellemek, çeşitli meslek eğitim kursları organize etmek
de önemlidir. Diğer yandan, profesyonel muhasebe gücüne sahip
kuruluşları ve muhasebe kurumları tarafından düzenlenen çeşitli eğitim
programları ve mesleki eğitim kurslarını teşvik etmek
gerekir(http://china.findlaw.cn).
XII. Çin’de Muhasebenin Küreselleşmeye Uyum Sağlaması
Çin’de 1990’lı yılların başlarından itibaren yerel muhasebe
standartlarını IFRS’ye (International Financial Reporting Standards)
uyumlaştırma konusunda başarılı çalışmalar yapılmaktadır. Bu ülkede
GAAP (Generally Accepted Accounting Principles) konusunda 1998
yılında yapılan temel reform, Çin Muhasebe uygulamalarını IFRS
uygulamalarına etkili şekilde uyumlaştıramamıştır. Farklılıkların temel
nedeni olarak kurumsal altyapı eksikliği gösterilmektedir(Aktaran:
Çankaya, 2007: s. 143). Çin hükümeti ulusal muhasebe uygulamalarını IFRS
uygulamalarıyla uyumlaştırmak amacıyla 2001 yılında reformlar
gerçekleştirmiştir. Bu reformlar, özellikle muhasebe uygulamalarının
uyumlaştırılmasında yönetimlerin fırsatçı davranışlarının etkisini azaltmak
amacına yönelik bir uygulama mekanizması yayınlamıştır. Bu mekanizma
ile Çin GAAP ve IFRS uygulamalarına uygun olarak açıklanan kârlar
arasındaki farklılıkları azaltmak amacına sahiptir. Kurumsal yönetişim
alanında gerçekleşen reformlar sonucu Çin GAAP ve IFRS uygulamalarına
göre oluşan kârlar arasındaki farklılıkların 2002 yılından itibaren azalmaya
başladığı görülmektedir(Aktaran: Çankaya, 2007: 139).
Sonuç ve Değerlendirme
Çin ekonomisinin küreselleşmesi son yıllarda uluslararası
muhasebeye uyum sağlama hızını artırmıştır. Bu durum yabancı sermayeli
şirketlerinin uluslararası mali tablo kullanarak işlem yapmasına yardımcı
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
157
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
olmuştur. Şu anda dünyada yabancı yatırımları en fazla çeken ülke Çin
olarak kabul edilmektedir. Bu durumda Çin ekonomisinin kalkınmasında
önemli faktör olan muhasebenin gelişimine ve rolüne acil ihtiyaç var
olduğunu tartışmaya gerek yoktur. Bu konuda ilgili yasalar, kurallar,
ilkeler şeklinde gerçekleşen çalışmalar gelişme hızını olumsuz durumdan
olumlu duruma döndürmüştür. Bu çalışmalara uluslararası muhasebe
standartlarına uyum süreci pozitif katkı sağlamıştır. Ama yine de Çin
ekonomisinin kalkınmasında özel durumlar olduğundan bazı sıkıntılar
devam etmektedir ve çözülmeye çalışılmaktadır. Çin muhasebe sistemi,
dünya ekonomisinin küreselleşmesinde önemli yer tutmaktadır.
Herhangi bir şeyinin varlığı ve gelişimi belli bir iklimde olur.
Muhasebe insanların uygulama etkinliği olarak varlığın gelişiminde özel
bir iklime sahiptir. Muhasebe iklimi bir dinamik iklimdir, farklı zaman,
farklı ülke ve farklı koşullarda farklı özelliklere sahiptir. Dolaysıyla
muhasebe ortamı analizinde nispeten statik bir ortam olması önemlidir ve
beklenmektedir.
İktisadi açıdan gelişmiş ülkelerde muhasebe kendine özgü kavram, yasa,
ilke, yönetim, kural ve sistemleriyle kendi alanında ayrı bir bilim olarak
tanınır ve ona büyük ölçüde önem verilir, muhasebeci de kendi
mesleğinden gurur duyar.
Çin’in mükemmel ve zengin tarihi mirası içinde muhasebe önemli
bir yer tutar. Çin’de muhasebe gelişiminin kendine özgü bir yolu vardır. Bu
özgünlük aynı zamanda tüm dünyayı etkilemiştir. Çin’in ve dünyanın
muhasebe gelişim tarihinin üç bin yıllık bir geçmişi bulunmaktadır.
Muhasebe gelişimi sırasında birçok uygulama ve değişiklik söz konusu
olmuş, bunlara bağlı olarak çeşitli zorluklar yaşanmıştır. En ilkel
zamanlardan bugüne gelinceye kadar, gerek tam bir muhasebe sistemi
oluşturma, gerekse kurallar ve sistemler geliştirme aşamalarında tarih
boyunca çeşitli iniş ve çıkışlar yaşanmıştır.
Günümüzde yaşamın herhangi bir tarafı iktisada bağlıdır, iktisat ise
muhasebeye bağlıdır. Muhasebe hizmetinin ilerlemesi ise kaliteli ve yüksek
eğitime sahip olan muhasebeciye bağlıdır. Bundan dolayı Çin mesleki
eğitiminin güçlenmesi yüksek derecede önem taşımaktadır. Muhasebe bilgi
kullanıcılarının muhasebe bilgilerini yükseltmek için, bir yandan, sosyal
topluma faydaları olmayan, sadece kendi ekonomik çıkarlarını düşünen
kişilerin olmasını engelleyen ve onların niteliklerini arttıran çeşitli meslek
eğitim kursları organize edilmiştir. Çin’in muhasebe eğitiminin amacı
çoklu donanımlara sahip muhasebe personeli yetiştirmektir.
İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 2016; 4(1): 141-159. DOİ: 10.22139/ibd.40724
Muhasebe
Uygulamalarını

Etkileyen
Faktörler ve
Çin
Muhasebe
İklimi
158
Genel olarak, siyasi istikrar, ekonomik kalkınma, ekonomik yasalara
göre yürütülür ve muhasebe bu düzen içinde önemli bir rol oynamaktadır.
Kaynakça
Acar, D ve Tetik, N. (2012). Genel Muhasebe. Ankara: Detay Yayıncılık.
Çankaya, F. (2007). Uluslararası Muhasebe Uyumunun Ölçülmesine Yönelik Bir
Uygulama; Rusya, Çin ve Türkiye Karşılaştırılması. İİBF İşletme Bölümü
ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt3, Sayı 6. 2007; ss127-148.
Karabınar, S. (2005). Kültür – Muhasebe Etkileşimi Açısından Muhasebe İklimi –
Muhasebeye Kültürel Bakışlar. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Kırlıoğlu, H ve Can, A. V. (1998). Çevre Muhasebesi. Değişim Yayınları.
Kutlu, A. H. (2008). Muhasebe Meslek Ahlakı. Ankara: Nobel Basımevi.
Solaş, Ç ve Sinan, A. (2007). Çin Muhasebesinin ve Defter Kayıt Tekniklerinin
Oluşumu Üzerinde Kültür Etkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 189-197,
veri tabanı.
Sürmen, Y. ve Aygün, D. (2013). Muhasebe Çevresi ve Çevrenin Muhasebeye
Etkisi. Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi. Gümüşhane Üniversitesi Sayı 17.
Yazıcı, M. (2001). Muhasebe Bilim ögeleri. İstanbul: MÜ-İİBF-Nihad Sayar Eğitim
Vakfı Yayınevi.
Yazıcı, M. (2003). Kurumsal Muhasebe Denetimi. İstanbul: Süryay Sürekli
Yayınları.
http://china.findlaw.cn/jingjifa/kuaiji/kjflw/41137_2.html, 21-02-2016
http://wenku.baidu.com/link?url=01FeqdhIvcBkDRfSLw21poFvXL4ACoLOy01nR2
ayytTuQ45a1vy7nCPbdlSqzmzGn2GC7Gi3GKx77JYtanTlhpjXdQWfimVKE
wMTSnTHZRW, 20.03.2016
http://baike.baidu.com/link?url=6VEqtVR0_cRk5giimRvG_ygRLUmJUjhltaRzFGO
_PcI20f-rUr_rn7CDqUou5Pvr7tQg-F_s-SvVBAEfRBrDR_.12-01-2016.
http://baike.baidu.com/link?url=f_2t22AmRnaOm2sYJ5rb5Njoj3A8LyDtRY1Vcltp0
wzwCh9_K4yT1xYGyQCnR0O1S4b5uhxOKEK-wy8DngvNJa, 13-01-2016.
http://zhidao.baidu.com/link?url=NWgwej_meoI0p7dZgUV9I6kOKZ6sVsvXjxf6i02
8gi0SEiF8i7jIwlsQsYZRvEvkyZGBeNDM8jnmFy5YfMa. , 13-01-2016
https://tr.wikipedia.org/wiki/Abak%C3%BCs 19.11.2015

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir